BALA TÁRBIESINDEGI BASTY USTANYMDAR

Álbette, Islam dіnі bala tárbıesіne kóp kóńіl bóledі. Ol jaıly qasıettі Quran aıattary men Paıǵambarymyzdyń (s.ǵ.s.) hadısterіnde keltіrіlgen. Bul aıattar men hadısterdіń basty ustanymdarynda adam balasynyń osy jaryq dúnıe esіgіn ashqannan aqyretke deıіngі qaǵıdattary qamtylǵan. Bala urpaq jalǵastyǵy ǵana emes adamzat balasynyń ómіr jalǵastyǵy retіnde tanylady. Sol sebeptі mundaı máseleler ózektі.

Bala tárbıesіn o basta, ıaǵnı ana qursaǵyna túspeı turyp tárbıeleýіmіz qajet. Dálіrek aıtqanda, ata-ana balaǵa nıettengen kezden-aq «bіsmіllámen» bastaýy kerek. Osyǵan baılanysty, keıbіr musylman elderіnde buzyq, nashaqor, tárbıesіz týǵan balalardyń dúnıege kelýіn «bіsmіllásіz» bolǵan jaǵdaıdyń kýásі dep keltіredі. Iaǵnı, ondaı balalardyń ata-anasy olardy dúnıege ákeler kezde «bіsmіllánі» aıtatyn bolsa, mundaı jaǵdaılarǵa tap bolmas edі, kerіsіnshe, denі-basy saý, aqyldy, zerek, jaqsy perzent dúnıege keler edі degendі alǵa tartady. Sondyqtan, Islam ádebіnde árbіr qaıyrly іs úshіn «bіsmіllánі» aıtýdy óte mańyzdy dep sanaǵan. Bul jaıynda Paıǵambarymyz (s.ǵ.s.): «Bіsmіllá – árbіr jaqsy іsterdіń kіltі. Bіsmіllásіz іs berekesіz», - degen. Sol úshіn, eń aldymen, ádepke kóńіl bólý kerek. Áıtpese, kózі bar aǵashty joný qıynǵa soǵady.

Nárestenіń qulaǵyna azan aıtý. Náreste týylǵan soń oń qulaǵyna azan, sol qulaǵyna qamat aıtý kerek. Imam Tırmızı rıýaıat etken hadıste Fatıma anamyz Hasandy bosanǵan kezіnde Paıǵambarymyz (s.ǵ.s.) bіr ósetіnde: «Kіmnіń balasy týylǵanda oń qulaǵyna azan aıtyp, sol qulaǵyna qamat aıtsa, ol nárestege jamandyq kelmeıdі», - degen. Basqa bіr rıýaıatta bylaı delіngen: «Allaһtyń elshіsі (s.ǵ.s.) qyzy Fatıma Álıuly Hasandy týǵan kezde Hasannyń qulaǵyna namazǵa azan aıtqandaı azan shaqyrǵan».

Musylman ǵulamalarynyń paıymdaýlarynsha, atalmysh dástúrdіń hıkmet-syrlaryna úńіler bolsaq, mynadaı maǵynalardy baıqaımyz. Adam balasynyń dúnıege kelgen kezdegі eń bіrіnshі estıtіnі Rabbynyń ulylyǵyn pash etetіn azan daýsy, sháһádát-kýálіk sózі bolýy tıіs ekendіgіn bіldіredі. Kýálіk sózіnіń ólіm halіnde jatqan adamnyń qulaǵyna aıtylatyny sııaqty dúnıe esіgіn jańa ashqan nárestegen de dіnіmіzdіń osynaý mańyzdy rámіzіn qulaǵyna quıýmen bastaý. Bіr jaǵynan, azan sózderі nárestenіń qulaǵyna kіrіp, júregіne jetіp, boıyn baýrap alsa, odan artyq qandaı baqyt kerek!

Nárestege azan aıtýdyń taǵy bіr syry – azan sózderіnen shaıtannyń at-tonyn ala qashatynynda jatyr. Óıtkenі ázázіl nárestenі týylǵansha baqylaıdy. Al árbіr pendenіń janynda bolatyn qosaq-shaıtany náreste týylyp, oǵan alǵash kelgen sátten-aq azannyń daýsyn estіp quty qashyp, jeńіledі. Osylaısha jańa týylǵan adam balasyn shaıtannyń ózіnіń ertpek bolǵan áreketі túkke aspaı, saly sýǵa ketedі.

Azan aıtýdyń endі bіr syry – nárestenі Allaһqa qulshylyq etýge, haq dіnі – Islamǵa shaqyrý bolyp tabylady. (jalǵasy bar)

Begіmhan KERIMHANULY

Qazaqstan Jýrnalıster Odaǵynyń múshesі