Тік ферма шаруашылығы және қалалық егіншілік технологиялары
Қазіргі әлемде қалалар қарқынды өсуде, ал ауыл шаруашылығына жарамды жерлер азаюда. Алайда, перспективалы шешім бар – тік ферма шаруашылығы! Бұл технология қалалық ортада өсімдіктерді өсіруге, кеңістік пен ресурстарды үнемдеуге мүмкіндік береді.
Тік ферма шаруашылығы дегеніміз не?
Бұл жабық бөлмелерде немесе шектеулі қалалық аумақтарда көп деңгейлі сөрелерде өсімдіктерді өсіру әдісі. Дәстүрлі егістік алқаптардың орнына контейнерлері бар құрылымдар қолданылады. Мұндай тәсіл ауа-райы мен жыл мезгіліне қарамастан жақсы өнім алуға мүмкіндік береді.
Тік ферма шаруашылығы неліктен перспективалы? Ол көмектеседі:
орынды үнемдеу – шағын аумақтан айтарлықтай өнім алу;
суды ұтымды пайдалану және табиғи жағдайларға тәуелділікті азайту;
өсімдіктерді зиянкестерден және қолайсыз ауа-райынан қорғау;
өнімді тұтынушыларға жақын өсіру – логистикалық шығындарды және қоршаған ортаға жағымсыз әсерді азайту.
Жақында ол тік ферма шаруашылығының әлеуетін көрсететін бірнеше жобалар туралы білді:
Контейнерлердегі фермалар: компаниялар теңіз контейнерлерін мобильді фермерлік қондырғыларға айналдырады. Оларда көкөністер, жасыл өсімдіктер, тіпті кейбір жемістерді өсіру үшін барлық қажетті жағдайлар жасалған. Мұндай фермаларды кез-келген қалада орналастыруға болады, бұл жергілікті тұрғындар үшін балғын өнімдердің қолжетімділігін арттырады.
Зәулім үйлердегі жылыжайлар: биік ғимараттарға тік фермаларды интеграциялау жобалары бар. Елестетіп көріңізші: зәулім үйдің ішінде – дақылдарды өсіруге арналған қабаттар. Бұл жер тапшылығы мәселесін шешуге көмектесіп қана қоймай, мегаполистер үшін түпнұсқа сәулет және экологиялық шешім бола алады.
Үйдегі шағын фермалар: балконға немесе терезе алдына орнатуға болатын ықшам жүйелер бар. Олар адамдарға көкөністер мен жасыл өсімдіктерді өз бетінше өсіруге мүмкіндік береді, бұл тұрақты даму және өзін-өзі қамтамасыз ету идеяларының таралуына ықпал етеді.
"Ескіні түзе, жаңаны ізде" дегендей, тік ферма шаруашылығы – дәстүрлі егіншіліктің заманауи балама жолы.
Тік ферма шаруашылығы қалалық егіншілік үшін жаңа мүмкіндіктер ашады және урбандалу жағдайында азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз етудің маңызды факторы бола алады. Бұл технологияны танымал ету – экологиялық және тұрақты болашаққа маңызды қадам!  

* * *

Жұлдыздардың өмірлік циклі: протожұлдыздан аса жаңаға дейін
Өзіңізді уақыт пен кеңістіктегі саяхатшы ретінде елестетіңіз, жұлдыздың туғанынан бастап соңғы ұлы жарылысына дейінгі өмірін бақылай алатын саяхатшы. Бұл фантастикалық фильмнің сюжеті сияқты естіледі, солай емес пе? Шындығында, бұл дәл қазір ғарышта орын алып жатқан шындық! Жұлдыздардың қалай өмір сүретінін біліп көрейік.
Жұлдыздың туылуы
Бәрі алып шаң мен газ бұлтынан – молекулалық бұлттан басталады. Мұндай бұлттың ішінде ерекше жағдайлар туындаған кезде, мысалы, басқа бұлтпен соқтығысу немесе басқа жұлдыздың өлімінен жарылыс толқынының әсерінен, материяның сығылуы басталады. Осылайша протожұлдыз – болашақ жұлдыздың ұрығы пайда болады. Біртіндеп ол қызып, жарық шығара бастайды.
Жастық шақ және кемелдік
Жұлдыздың қойнауында термоядролық реакциялар басталған кезде – сутегі гелийге айналады – жұлдыз өзінің «жастық шағына» және «кемелдігіне» аяқ басады. Бұл кезеңде ол тұрақты күйде болады және миллиардтаған жыл бойы жарық пен жылу шығарып өмір сүре алады. Біздің Күн, мысалы, өзінің өмірлік жолының шамамен ортасында.
Кемелдік және қартаю
Уақыт өте келе жұлдыз ядросындағы сутегі қоры сарқылады, және ол «қартая» бастайды. Жұлдыздың массасына байланысты оның әрі қарайғы тағдыры әртүрлі болуы мүмкін:
Онша массивті емес жұлдыздар, біздің Күн сияқты, біртіндеп ісініп, қызыл алыптарға айналады, содан кейін сыртқы қабаттарын тастап, планеталық тұмандылық түзеді. Бұл кезде ядро сығылып, ақ ергежейліге – жұлдыздың «суып бара жатқан» қалдығына айналады.
Массивтірек жұлдыздар драмалық сатылардан өтеді, аса алыптарға айналып, жарқылдар мен жарылыстар барысында ғарышқа үлкен мөлшерде материя шығарады.
Финал: аса жаңа
Ең массивті жұлдыздар өмірін аса жаңа деп аталатын ұлы жарылыспен аяқтайды. Бұл сәтте жұлдыз бір сәтке бүкіл галактикадан да жарық болады! Бұл кезде ғарышқа ауыр элементтер шығарылады, олар кейіннен жаңа жұлдыздар мен планеталар үшін құрылыс материалы бола алады.
Аса жаңаның жарылысынан кейін нейтрондық жұлдыз немесе тіпті қара құрдым – Әлемдегі ең жұмбақ нысандардың бірі пайда болуы мүмкін.
Әрбір жұлдыз – миллиондаған және миллиардтаған жылдарға созылатын бірегей тарих. Жұлдыздарды бақылай отырып, біз Әлемнің құпияларын біле отырып, ғарыштық күнделіктің беттерін парақтағандай боламыз.  

баспаға әзірлеп, жиған-терген

Бегімхан  Ибрагим (КЕРІМХАНҰЛЫ) >>

Ақсу қаласының Абай атындағы ЖОББ мектептің қазақ тілі мен әдебиеті мұғалімі

Павлодар облысы

Қазақстан Журналистер Одағының мүшесі