Дараландырылған медицина: ДНҚ емдеуді анықтағанда
Жақсы тігіншідегі костюм сияқты дәрі-дәрмектер арнайы сіз үшін таңдалатынын елестетіп көріңіз. Бұл фантастика емес, дараландырылған медицинаның шындығы!
Генетикалық төлқұжат: сіздің бірегей нұсқаулығыңыз
Біздің ДНҚ-мыздың тек 0,1% бізді бір-бірімізден ажыратады, бірақ дәл осы айырмашылықтар біздің дәрі-дәрмектерге қалай жауап беретінімізді анықтайды! Бір дәрі бір адамды құтқарып, екіншісіне көмектеспеуі мүмкін.
АҚШ-та 200-ден астам дәрі-дәрмектердің нұсқаулығында фармакогенетикалық ақпарат бар - пациенттің генетикасы препараттың тиімділігіне қалай әсер ететіні туралы нұсқаулар.
 Генетикалық талдау симптомдар пайда болғанға дейін 20-дан астам кең таралған аурулардың даму қаупін бағалауға мүмкіндік береді! Бұл болашаққа қарап, ауруды болдырмау сияқты.
Болашақ осында
Қазақстанда дараландырылған медицина енді қарқын алуда: Назарбаев Университеті мен Ұлттық биотехнология орталығында қазақстандық популяцияның генетикалық ерекшеліктерінің алғашқы дерекқорлары жасалуда. Бұл маңызды, өйткені генетикалық маркерлер әртүрлі этникалық топтарда әртүрлі болуы мүмкін!
Дәрігер алдымен сіздің ДНҚ-ңызды зерттеп, содан кейін нақты дозада, ең аз жанама әсерлермен ең жақсы әсер ететін дәл сол дәрі-дәрмектерді тағайындайтын әлемді елестетіп көріңіз!

* * *

Өздігінен оқитын алгоритмдер: ЖИ өз жасаушыларын да таң қалдырғанда
Бүгін өздері оқып, ... кейде бізге тосынсый жасайтын алгоритмдердің таңғажайып әлеміне енеміз!
"Қара жәшік" ішінде не болып жатыр?
Өздігінен оқитын алгоритмдер - анық бағдарламалаусыз жақсаратын бағдарламалар. Олар адам тіпті байқамауы мүмкін заңдылықтарды табу арқылы деректерде "жаттығады".
Заманауи нейрожелілер миллиардтаған параметрлерді қамтуы мүмкін! Тіпті олардың жасаушылары да алгоритмнің дәл қалай шешім қабылдайтынын әрдайым түсіне бермейді. Бұл нағыз "қара жәшік".
AlphaGo чемпион Ли Седольге қарсы ойында №37 жүрісін жасағанда бүкіл әлемді таң қалдырды - соншалықты ғажап жүріс, комментаторлар жүйе бұзылды деп шешті! Бұл адам ешқашан жасамайтын данышпан жүріс болып шықты.
Болжанбайтын іс-әрекет
2016 жылы Microsoft компаниясының Twitter-де іске қосылған Tay алгоритмі пайдаланушылармен сөйлесе отырып, тәулік ішінде расизм мен агрессияны "үйренді". Компанияға оны шұғыл өшіруге тура келді!
Өздігінен оқитын жүйелер кейде "тесіктерді" табады: симуляцияда нысандарды құлату керек алгоритм симуляторды бұзу арқылы көбірек ұпай алуға болатынын анықтады!
Медицинада ЖИ кейде корреляцияларды болмауы керек жерде табады: мысалы, сауығу болжамын суреттер жасалған томограф маркасымен байланыстырады.
Неліктен бұл маңызды?
Қазақстанда көлік пен инфрақұрылымды басқару үшін ЖИ-алгоритмдерін қолданатын "ақылды қалалар" жобалары белсенді дамуда. Бірақ біз осы жүйелердің күтпеген шешімдер қабылдауы мүмкін екеніне дайынбыз ба?
Заманауи зерттеушілер шешімдерді қабылдап қана қоймай, оларды адамға түсінікті тілде түсіндіре алатын "түсіндірілетін ЖИ" (XAI) жасау үстінде.
Ал сіз өмірдегі көптеген шешімдерді әлеуметтік желілердегі лентадан бастап несиені бекітуге дейін алгоритмдер қабылдайтыны туралы ойланып көрдіңіз бе? Ең қызығы: олардың мұны қалай жасайтынын біз толық түсінбейміз!

баспаға әзірлеп, жиған-терген

Бегімхан  Ибрагим (КЕРІМХАНҰЛЫ) >>

Ақсу қаласының Абай атындағы ЖОББ мектептің қазақ тілі мен әдебиеті мұғалімі

Павлодар облысы

Қазақстан Журналистер Одағының мүшесі