"Тышқандар мен адамдар" (Дж. Стейнбек)

«Бізде адамдар бір-біріне сирек жабысады, — деді ол ойланып. — Неліктен екенін білмеймін. Бәлкім, мына қарғыс атқан дүниеде бәрі бір-бірінен қорқатын шығар».

Бұл дәйексөзде Джон Стейнбек адамдар арасындағы жалғыздық пен жатсыну тақырыбын қозғайды. Автор кейіпкерінің сөзі арқылы, адамдардың жақындық пен қолдауға деген қажеттілігіне қарамастан, неге жиі тығыз әрі сенімді қарым-қатынас орната алмайтыны жайында ой толғайды.
Стейнбек себептердің бірі — қорқыныш болуы мүмкін екенін меңзейді: осалдықтан қорқу, тәуелсіздігін жоғалтудан қорқу, басқа адаммен жақын болудың әкелетін белгісіздігінен қорқу. Бұл қорқыныш адамдардың жақындасуына және бір-біріне сенуіне кедергі жасайтын көрінбейтін кедергілерді тудырады.

* * *

Көзқарасты өзгерткен кітаптар
Кейде кітап тек көңіл көтеру құралы ғана емес, санаға нағыз сілкініс сыйлап, әлемге, қоғамға және өзіңе мүлде басқа қырынан қарауға мәжбүрлейді. Бұл тізімдегі шығармалар — дәл сондай. Олар қалыптасқан түсініктерге сын айтып, өмірдің терең қырлары туралы ойлануға жетелейді және сіздің дүниетанымыңызды түбегейлі өзгертуі мүмкін.
1. «Шіркейлер әміршісі» – Уильям Голдинг.
Адам табиғатының қараңғы жақтарын ашатын роман. Елсіз аралға тап болған балалар тобының тарихы арқылы Голдинг өркениеттің қалай тез құлдырауы мүмкін екенін және адамдардың бойынан алғашқы инстинктердің оянатынын көрсетеді. «Шіркейлер әміршісі» зұлымдықтың табиғаты, мораль және адамгершіліктің шегі туралы ойлануға мәжбүрлейді.
2. «Фаренгейт бойынша 451 градус» – Рэй Брэдбери.
Тоталитарлық бақылау мен мәдени бірегейлікті жоғалтудың қауіптілігін ескертетін көреген антиутопия. Брэдбери кітаптарға тыйым салынған, адамдардың өздігінен ойлау мүмкіндігінен айырылған әлемді суреттейді. Роман білімнің, ой еркіндігінің және әдебиеттің қоғамдағы рөлі туралы толғануға итермелейді.
3. «Тамаша жаңа әлем» – Олдос Хаксли.
Тағы бір антиутопия, бірақ болашаққа басқа қырынан қарауымен ерекшеленеді. Хаксли адамдарды инкубаторларда «өсіріп», туғаннан бастап белгілі бір кастаға сай етіп «бағдарлайтын» қоғамды бейнелейді. Роман «мінсіз» қоғамның бағасы, ерік бостандығы, даралық және шынайы бақыт туралы сұрақтарды алға тартады.
4. «Жүз жылдық жалғыздық» – Габриэль Гарсиа Маркес.
Магиялық реализм мен терең әлеуметтік философияны үйлестірген эпикалық сага. Буэндиа әулетінің тарихы арқылы Маркес тек бір отбасының тағдырын ғана емес, бүкіл Латын Америкасының тарихына арналған метафораны ашады. Кітап уақыттың циклділігі, адамның жалғыздығы, махаббаттың күші және тағдырдың жазмышы туралы ойға жетелейді.
5. «Соқыр сенім» – Бен Элтон.
Дін, фанатизм және адам соқырлығы тақырыптарын өткір әрі сарказммен қозғайтын роман. Элтон сыни ойлаудан бас тарту мен соқыр сенімнің қандай қайғылы салдарға әкелуі мүмкін екенін көрсетеді. Кітап діни және идеологиялық догмаларға деген көзқарасты қайта қарауға мәжбүр етеді.
Бұл кітаптар — жай ғана әдеби туындылар емес, қабылдауыңызды кеңейтіп, қалыптасқан ақиқаттарға күмәнмен қарауға және шынайылықтың жаңа қырларын ашуға мүмкіндік беретін қуатты интеллектуалды әрі эмоционалды қозғаушы күш. Егер сізді бейжай қалдырмайтын және терең ойға жетелейтін шығармалар іздесеңіз, бұл тізім дәл сіз үшін!

* * *

Күшті әйелдердің мемуарлары: ұмытылмас үш оқиға
Бұл — әрқайсысы өмір сынақтарынан өтіп, өзін сақтап қалып, өз оқиғасын айтуға күш тапқан әйелдердің мемуарлары. Бұл туындылар — жай естеліктер емес, естімей өте алмайтын тірі дауыстар.
The Lucky Ones — Зара Чоудхари
2002 жылы Үндістандағы Гуджараттағы қырғыннан аман қалған он алты жастағы қыздың оқиғасы. Үш ай бойы үрей, зорлық-зомбылық, жоғалтулар — және сонымен бірге, естелік, отбасы мен ішкі беріктік арқылы аман қалу тарихы. Зара ауырсынуды жасырмай, шынайы әрі өткір жазады, бірақ сөздерінен жарық сәуле табады. Бұл кітап Shakti Bhatt Prize 2025 жүлдесін алып, жылдың ең үздік нон-фикшн еңбектері қатарына енді. Оны оқығанда, тіпті ең қараңғы сәттердің өзінде алға жетелейтін ұшқын табуға болатынын сезесіз.
The Tell — Эми Гриффин
Жарияланған сәтте-ақ оқиғаға айналған мемуар — кітап New York Times бестселлеріне еніп, Опраның кітап клубының таңдауы болды. Эми — табысты венчурлық инвестор, бірақ бұл жолы ол өзінің жеке тарихын ашады: жарақат, зорлық, өз шындығына деген бақылауды жоғалту. Алайда бұл тек ауырсыну туралы емес — бұл өз дауысыңды қайтару, өзгенің сценарийімен өмір сүруді тоқтату және өзіңе қайта сенуді үйрену жайлы еңбек. Оқығанда түсінесің: күш — тек шыдап қалуда емес, оны дауыстап айтуға батылдық табуда.
Becoming — Мишель Обама
Бұл кітапты бүкіл әлем біледі, бірақ әр оқыған сайын — алғашқындай әсер береді. Чикагодағы жұмысшы ауданынан шыққан қыздың АҚШ-тың бірінші ханымына айналу тарихы — тек табысқа жету жолы емес. Бұл — отбасы, білім, махаббат және адамдарға қызмет ету жайлы әңгіме. Мишель қуаныш сәттерімен де, қиын таңдау кезеңдерімен де бөліседі, даңқты атақтардың артында да күмәні, арманы, сенімі бар адам тұрғанын көрсетеді. Бұл кітап шабыт пен өзіңе деген тыныш сенімділік сыйлайды: егер өзіңе адал болсаң, бәрі мүмкін.
Бұл үш оқиға әртүрлі, бірақ оларды бір нәрсе біріктіреді — өзіңе де, әлемге де шынайы болу күші. Олар жеңіл оқуды уәде етпейді, бірақ бір нәрсеге сендіреді: бұл кітаптарды жапқанда сіз бұрынғыдай болмайсыз.

баспаға әзірлеп, жиған-терген

Бегімхан  Ибрагим (КЕРІМХАНҰЛЫ) >>

Ақсу қаласының Абай атындағы ЖОББ мектептің қазақ тілі мен әдебиеті мұғалімі

Павлодар облысы

Қазақстан Журналистер Одағының мүшесі