"451° Фаренгейт бойынша" (Р. Брэдбери)
«Кітаптар – біз ұмытудан қорқатын нәрселерді сақтайтын орындардың бірі ғана. Оларда ешқандай құпия да, сиқыр да жоқ. Сиқыр – олардың не айтатынында, олар ғаламның жамауланған бөлшектерін біртұтасқа қалай айналдыратынында».
Автор кітаптардың өздері – тек ақпарат сақтайтын материалдық нысандар екенін атап өтеді. Бірақ олардың шынайы құндылығы физикалық пішінінде емес, мазмұнында – жеткізетін идеяларда, білімде, эмоцияда және тәжірибеде.
Брэдбери кітаптардың адамзат үшін маңыздыны – білімді, даналықты, мәдени және тарихи дәстүрлерді сақтауға көмектесетінін көрсетеді. Олар «ғаламның жамауланған бөлшектерін біртұтасқа айналдырып», бөлек-бөлек деректер мен ойларды тұтас әлем бейнесіне біріктіреді. Автор кітаптарды адамзат жадын, мәдениетін және руханиятын сақтау құралы ретінде көреді.
* * *
Уақытының алдында туған фантастика
Кейде көркем шығармалар тек қызықтырып қана қоймай, болашақты алдын ала болжайды, адамды терең философиялық және ғылыми сұрақтар туралы ойлануға итермелейді. Бұл жинақтағы кітаптар – фантастиканың өз дәуірінен озып, кейін шынайы өмірде немесе ғылыми ойдың дамуында көрініс тапқан идеялар мен тұжырымдамаларды ұсынғанының жарқын мысалдары.
1. «Уақыт машинасы» Герберт Уэллс.
Бұл роман ғылыми фантастиканың бастауында тұрған шығармалардың бірі саналады. Уэллс қызықты оқиға ойлап қана қоймай, уақыт бойынша саяхаттау идеяларын батыл ұсынды. Бұл тақырып кейін көптеген туындылар мен ғылыми пікірталастардың өзегіне айналды. Шығармада адамзат дамуы мен болашағы жөнінде маңызды философиялық сұрақтар да көтеріледі.
2. «Солярис» Станислав Лем.
Адам санасының табиғаты, бөгде өркениеттермен байланыс және өмір сүрудің ең іргелі сұрақтары жөнінде ойлануға жетелейтін туынды. Лем беймәлім мен зерттелмегенді философиялық тереңдікпен зерттеп, «Солярис» романын жай ғана ғылыми фантастика емес, оқырманға интеллектуалды сын-тегеурін тастайтын шығармаға айналдырған.
3. «451° Фаренгейт бойынша» Рэй Брэдбери.
Тоталитарлық бақылау мен мәдени болмыстан айырылу қаупі туралы ескертетін көреген роман. Брэдбери кітаптарға тыйым салынған, адамдардың өз бетінше ойлау мүмкіндігінен айырылған әлемді бейнелейді. «451° Фаренгейт бойынша» – бұл жай ғана антиутопия емес, білімнің, әдебиеттің және ой еркіндігінің құндылығы туралы қуатты үндеу.
4. «Дюна» Фрэнк Герберт.
Ғылыми фантастика, философия, саясат және экология элементтерін үйлестірген эпикалық сага. Герберт ерекше мәдени және әлеуметтік қырлары бар егжей-тегжейлі әлем құрып, билік, дін, адамзаттың аман қалуы және қоршаған ортамен байланыс мәселелерін көтереді. «Дюна» жанрға үлкен ықпал етіп, әлем оқырмандары мен авторларын әлі күнге дейін шабыттандырып келеді.
5. «Марс шежірелері» Рэй Брэдбери.
Марсты игеру мен беймәліммен кездесуді әңгімелейтін, өзара байланысты новеллалар жинағы. Брэдбери тек болашақтың көрінісін ғана сызбай, адам табиғаты, белгісізден қорқу, тануға ұмтылу және технологиялық прогрестің салдары туралы ой толғайды. «Марс шежірелері» – бүгінгі күнге дейін өзектілігін жоғалтпаған, терең әрі көпқырлы шығарма.
Бұл кітаптар – жай ғана фантастика емес, әлемге жаңа қырынан қарауға, болашақ жайлы және қазіргі шешімдеріміздің оған қалай әсер ететіні туралы ойлануға мәжбүрлейтін маңызды мәдени және әдеби құбылыстар. Егер сіз тек қызықтырып қана қоймай, ойландыратын кітаптарды ұнатсаңыз – бұл жинақ міндетті түрде көңіліңізден шығады.
* * *
"Ғажайыптар еліндегі Алиса" (Л. Кэрролл)
«Мұңайма. Ерте ме, кеш пе бәрі түсінікті болады, бәрі өз орнына келіп, шілтер секілді әдемі бір өрнекке түзіледі. Барлығының не үшін қажет болғаны да айқындалады, өйткені бәрі дұрыс болады».
Автор жұбатып, үміт береді: уақыт өте келе түсініксіз нәрселердің бәрі айқындалады, ал ретсіз көрінген хаос мағына мен тәртіпке ие болады.
Кэрролл шілтер бейнесін қолдана отырып, көптеген жіптер мен өрнектерден тұтас әрі әдемі сурет шығатынын көрсетеді. Бұл метафора тіпті ең шатасқан және күрделі жағдайлардың да өз логикасы бар екенін, және ақыр соңында жақсы бір нәтижеге әкелуі мүмкін екенін меңзейді.
баспаға әзірлеп, жиған-терген
Бегімхан Ибрагим (КЕРІМХАНҰЛЫ) >>
Ақсу қаласының Абай атындағы ЖОББ мектептің қазақ тілі мен әдебиеті мұғалімі
Павлодар облысы
Қазақстан Журналистер Одағының мүшесі
| 