КЕЛІССӨЗДІ ӨЗ ПАЙДАҢЫЗҒА ШЕШУДІҢ ЖОЛЫ

Кәсіпкерлік жолда келіссөздің негізгі екі түрін атап көрсетуге болады: алғашқысы – ортақ мәмілеге келу болса, екіншісі – бәсекелестік. Мәмілеге келуде қарсыластардың бірі екіншісін көндіруге талпынса, бәсекеде бір-бірін басып озуға тырысып, жеңіске жетуді көздейді. Келіссөзге барар алдын сізге қай позиция жақынырақ, қай түрін таңдайсыз, анықтап алыңыз. Келісімге келу ме, басып озу ма?

Осы орайда келіссөз жүргізудің заманауи чтильдерімен таныстырайық:

5. Авторитарлық келіссөз – екі тараптан бірінің рөлі басымырақ болады. Мысалы, басшы мен жұмыскер арасындағы келіссөз.
5. Демократиялық келіссөз – қарсыластар өдерін тең дәрежеде ұстап, өз ойларын ашық айтып, бір-біріне еркін сөз арқылы ғана әсер етеді. Бір тарап екіншісін өз дегеніне көндіріп, айтқанына сендіруге тырысады. Мысалы, продюсер мен эксперттің арасында, екі серіктес кәсіпкердің арасындағы келіссөздер.
5. Еркін әңгіме – «үйге кел, қонақ бол», «бір шай ішейік». Қос тарап та ешқандай қысымсыз, еркін әңгіме айтып, бір шешімге келу жолы.

Жетістікке жетелейтін нақты формула жоқ, дегенмен жеке кәсіпкер болсаңыз немесе бір істі бастауды ойлап жүрсеңіз, пайда әкелетін нақты 6 ұсынысы бар:

1. Келіссөздің орнын анықтау. Егер мұндай мүмкіндік сіздің еншіңізге түссе, барынша жайлы орын таңдаңыз. Бөлме іші кең әрі ыңғайлы болғаны абзал. Айналаңызда опонентіңіздің ашуын шақыратын у-шу болмауын да қадағалаңыз. Бизнес әдебіне сәйкес өз кеңсеңізде немесе бейтарап ортада өткізген дұрыс.
2. Алғашқы қадам. Психологтар алғаш сөз бастаған тарап жиі жеңіске жетеді дейді. Сол себепті, алдын-ала дайындықпен барып, алғаш сөз бастаудан тартынбаңыз.
3. Жарасымды әзіл. Бизнес ортада сабырлық пен кәсібилік жоғары бағаланатыны сөзсіз. Десе де, орнымен айтылған жарасымды әзіл емен-жарқын отырып, ашылып сөз сөйлеуге арқау болатыны бар.
4. Баға ұсынғанда нөлмен аяқталатын дөңгелек сома айтпаңыз. Егер олай жасасаңыз, қарсы тарап тағы жеңілдік сұрауы мүмкін. Мысалы, 10555 теңге десеңіз, 10000 теңгеге түсіріп беруіңізді сұрауы мүмкін. Ал бірден 10000 десеңіз, одан да төмен бағаға үміттенеді.
5. Ал қызметіңіздің немесе өніміңіздің ақысын талап еткенде өзіңіз ойлағаннан жоғары баға сұраңыз. Есіңізде болсын, бағаны түсіру әп-сәтте.
6. Мұқтаждығыңызды тым ашық көрсетпеңіз. Келіссөз барысында бірден арбауға түсіп қалуыңыз ықтимал. Тауар болсын, қызмет болсын, жалпы ұсыныс – мұқтаждығыңыз емес, қалауыңыз екенін сездіріңіз.

Кейде келіссөз барысында қателіктер жіберіп, соңынан бармағымызды тістеп қалып жатамыз. Бірімізді ақшалай үлкен шығынға ұшыратса, біріміз жұмыстан айырылып, енді біріміз жақындарымызбен қарым-қатынасты бұзып алып жатамыз. Сол себепті келіссөз жүргізуде жиі жіберілетін қателіктерді де көрсетуді жөн санады:

• Асығып аптығып, күйгелектену – қарсы тарапқа көп мүмкіндік бересіз;
• Нақты мақсаттан ауытқып кету – келіссөз кемерінен шығып, созылып кетеді;
• Дайындықсыз болу – артық стресс тудырып, қобалжып, қарсыласыңызды түсіне алмай қаласыз:
• Конфликтіге бару – қарым-қатынасты бұзып аласыз;
• Таныстар мен жақын достар арасында келіссөз оңай өтеді деп ойласаңыз, қателесесіз. Келіссөзді өз пайдаңызға шешумен қатар, қарым-қатынасты сақтап қалу да маңызды;
• Өтірік айту – ертелі-кеш шындық ашылары сөзсіз;
• Қарсыласыңызды дұрыс бағаламау – кез келген кәсіпкер мықты ритор болуы мүмкін;
• Позицияңызды қорғауда тым қатал болу – ешқандай мәмілеге келмей, шешім шығармай, тек уақыт пен капитал жоғалтуыңыз ықтимал. (жалғасы бар)

баспаға әзірлеп, жиған-терген

Бегімхан  Ибрагим (КЕРІМХАНҰЛЫ) >>

Ақсу қаласының Абай атындағы ЖОББ мектептің қазақ тілі мен әдебиеті мұғалімі

Павлодар облысы

Қазақстан Журналистер Одағының мүшесі